Republic Street begint onder de harde geometrie van City Gate en doet meteen wat Valletta het beste kan: je dwingen om omhoog te kijken. De kalksteen is honingkleurig, zelfs voordat de zon hem echt gevonden heeft, en de straat loopt kaarsrecht door de hoofdstad, van Renzo Piano's moderne poort naar de oude fortificaties boven de haven. Het is het soort straat waar een straatmuzikant te horen is boven kerkklokken, waar bestelbusjes voor voetgangers stoppen voor de lunch, en waar een terras-koffie gemakkelijk een klein burgerlijk evenement wordt. Dit is de ceremoniële ruggengraat van Valletta, en het verdient het drama.
Waar Republic Street & City Gate bekend om staat
Begin bij City Gate, want er is geen betere manier om de plek te begrijpen dan door de stad via haar voordeur binnen te komen. De vijfde poort op deze plek maakt deel uit van Renzo Piano's herontwikkeling (2011–2015), die ook het controversiële moderne parlementsgebouw opleverde en de gebombardeerde ruïnes van het Koninklijk Operahuis veranderde in Pjazza Teatru Rjal, een openluchttheater binnen de oude muren. Valletta heeft altijd een voorliefde gehad voor het stapelen van tijdperken; hier is dat stapelen zichtbaar zodra je binnenstapt.
Een paar minuten verderop verschuift de sfeer van burgerlijk naar devotioneel. St John's Co-Cathedral ziet er van buiten bijna eenvoudig uit – de oude Maltese truc: houd het gezicht bescheiden en besteed de besparing aan de binnenkant. Het barokke interieur is een van de meest weelderige in Europa, en in het Oratorium hangt Caravaggio's De onthoofding van Johannes de Doper, het enige schilderij dat hij ooit signeerde. Er zijn maar weinig betere redenen om vooraf te reserveren en vroeg te komen, want dit is zo'n ruimte die een rustig uur beloont in plaats van een haastige blik.
Tegenover de kathedraal maken Grote Beleg Plein en het zuilengalerij Gerechtshof de stad officieel in de oude zin van het woord. Dan opent de straat zich naar Republic Square, lokaal Pjazza Regina, waar de Nationale Bibliotheek in neoklassieke rust ligt en Caffe Cordina haar terras uitspreidt onder het waakzame standbeeld van Koningin Victoria. Iets verderop staan het Grootmeesterspaleis en de Wapenkamer tegenover St George's Square, heropend in januari 2024 na een lange restauratie. De Wapenkamer is een van de grootste genoegens van de stad: harnassen gedragen door de Grootmeesters, wapens en bepantsering gerangschikt met een serieusheid die zowel jongens als volwassenen laat vertragen. Republic Street is in feite een openluchtmuseum waar je doorheen loopt om ergens te komen, een mooie regeling als je van geschiedenis houdt met een vleugje echt leven.
De straat zelf is menselijk van schaal, en dat is belangrijk. Valletta is een van de kleinste hoofdsteden van Europa, en je kunt de volledige lengte van Republic Street in ongeveer vijftien onhaastige minuten lopen. Dat betekent dat de buurt niet gaat over afstand afleggen, maar over details opmerken. Balkons. Deurkloppers. De manier waarop de dwarsstraten naar beneden naar de zee storten en plotseling blauwe haven tussen palazzi flitsen. Een verdwaalde accordeon. Het gekletter van bestek op een terras. De stad is groots, ja, maar niet stijf. Er is altijd wel iemand die zachtjes ruziet in het Maltees, en meestal iemand anders die een macchiato drinkt alsof ze alle tijd van de wereld hebben.
Waar te eten & te drinken
De voor de hand liggende openingszet is koffie bij Caffe Cordina op Republic Square, en er is een reden waarom de plek modes heeft overleefd sinds 1837. Het terras is een van die zeldzame stadstafels die nog steeds als een voorrecht aanvoelt in plaats van een valstrik, en binnen geeft het beschilderde plafond door Giuseppe Calì de ruimte een behoorlijke ouderwetse uitstraling. Bestel de koffie, en maak dan ruimte voor het zoet: cassata, kannoli en pastizzi, allemaal zelfgemaakt. Als je voor het eerst in Valletta bent, is dit waar je het tempo van de stad moet leren.
Voor een serieuzere lunch of diner clusteren de beste tafels op of net naast de laan. Noni, op Republic Street 211, heeft sinds 2020 een Michelinster, toen de gids voor het eerst naar Malta kwam. Chef Jonathan Brincat kookt een eigentijds proefmenu van lokale producten onder een stenen tongewelf, en de ruimte heeft de geconcentreerde stilte die goede proefmenu's nodig hebben. Het is diner van maandag tot zaterdag, en het is de moeite waard om zonder aarzelen te reserveren.
Op St George's Square doet 59 Republic iets heel anders. Het terras is groot, het uitzicht kijkt uit op het Grootmeesterspaleis, en de keuken neigt naar Frans-Mediterraan. Dit is een handige plek om te onthouden als je buiten wilt zitten en de stad om je heen wilt laten optreden terwijl de lunch in goede orde arriveert. Het probeert niet intiem te zijn; het probeert geschikt te zijn voor het plein, wat een nobeler ambitie is dan het klinkt.
Een korte omweg naar Old Bakery Street brengt je bij twee instituten. Rubino begon in 1906 als een Siciliaanse banketbakkerij en heeft nu een Michelin Bib Gourmand. Het is het soort familietrattoria dat precies weet wat het doet met fenek en met Siciliaanse cassata, en het heeft het geruststellende gevoel van een plek waar de recepten hebben overleefd omdat ze het verdienden. Guzé Bistro, op nummer 22, is het tegenovergestelde in sfeer, maar niet in zelfvertrouwen: een kaarsverlichte 17e-eeuwse kelder die seizoensgebonden Maltese surf-'n-turf serveert, alleen diner. Beide zijn de wandeling waard, en beide herinneren je eraan dat de beste maaltijden van Valletta vaak een straat verder van de voor de hand liggende plek te vinden zijn.
Voor iets snels en goedkoops: Piadina Caffe, net van Republic Street af bij de markt, maakt verse Italiaanse platbroden om zo op de stenen trappen te eten. Het is niet glamoureus, maar soms wil je gewoon lunchen zonder poespas, en dit is het soort plek dat dat begrijpt. Reserveer vooraf bij Noni, 59 Republic en Rubino; de betere tafels van de stad weten dat ze gewild zijn.
Uitgaan
Republic Street zelf is 's avonds beschaafd in plaats van luidruchtig, wat geen kritiek is. Het past zelfs bij de laan. Het juiste ritme hier is een aperitief op het terras van Caffe Cordina voordat het sluit, een glas op het verlichte St George's Square terras van 59 Republic, of een wijngeleid diner bij Noni of Guzé. Zodra de winkels rond 19:00 sluiten, wordt de straat leger en cinematografisch: verlichte steen, stillere pleinen, paleizen die lichtelijk zelfvoldaan ogen.
Als je echter een echt avondje uit wilt, hoef je niet ver te gaan. Strait Street, de oude zeemanswijk parallel aan Republic, is Valletta's nachtelijke steeg geworden, met wijnbars, ginbars en cocktailgelegenheden die van donderdag tot zaterdag open zijn. Het is de ondeugender kant van de stad, de plek voor een tweede drankje en een losser gestrikte stropdas. Voor het uitgaansleven steek je de haven volledig over en ga je naar Paceville in St Julian's. Republic Street is voor sfeer en diners, niet om tot in de vroege uurtjes te dansen, en eerlijk gezegd zou de straat zich ervoor schamen om het te proberen.
Dingen om te doen / wat te zien
Loop eerst de hele lengte van de straat. Dat klinkt voor de hand liggend, maar het is de beste manier om de logica van de stad te begrijpen: van poort tot fort, van regering tot kathedraal tot paleis tot haven. Valletta beloont de wandelaar omdat het voor de wandelaar gebouwd is. De straten zijn smal, de uitzichten komen in fragmenten, en de hele plek vraagt je steeds om te stoppen en opnieuw te kijken.
St John's Co-Cathedral is de niet te missen stop. Boek online en ga vroeg. De dresscode is streng, want dit is nog steeds een functionerend godshuis: schouders en knieën moeten bedekt zijn, en naaldhakken of smalle hakken zijn niet toegestaan vanwege de marmeren grafzerkvloer. Draag platte schoenen, neem een sjaal mee als je die nodig hebt, en neem de tijd voor het Oratorium en de Caravaggio. Dit is geen hokje om af te vinken.
Het Grootmeesterspaleis en de Wapenkamer heropenden in januari 2024 en combineren de Staatsievertrekken met een van de mooiste collecties wapens en bepantsering ter wereld. De schaal van de plek vertelt zijn eigen verhaal: macht, ceremonie, en de lange gewoonte van regeren vanuit ruimtes die gebouwd waren om indruk te maken. Aan de overkant van Republic Square is de Nationale Bibliotheek van Malta, de Bibliotheca, gratis toegankelijk als je een ID toont bij de deur. Het is een stille neoklassieke leeszaal met de archieven van de Orde van Sint-Jan, en het biedt een ander soort grandeur: minder spektakel, meer gedachte.
Casa Rocca Piccola, aan Republic Street, is ook een essentieel bezoek. Het is het enige privépaleis dat open is voor het publiek, een bewoond 400 jaar oud adellijk huis dat wordt bezocht met de eigen gidsen van de familie. Dat 'bewoond' is belangrijk. Valletta heeft genoeg gepolijste ruimtes; deze laat je voelen hoe een paleis overleeft als het een thuis blijft.
Bovenaan de laan, vlak bij City Gate, organiseert Pjazza Teatru Rjal openluchtconcerten en toneelstukken in de botten van het verwoeste operahuis. Het is een van de ontroerendste stukjes stadstheater, een plek waar vernieling niet werd verborgen maar hergebruikt. Blijf heuvelafwaarts lopen en Republic Street brengt je naar Fort St Elmo op de punt van het schiereiland – een zeer Valletta-manier om een wandeling te eindigen: met de zee dichtbij, de steen warm, en de stad die nog steeds op een laatste uitzicht staat.
Winkelen
Republic Street is de belangrijkste winkelstraat van Valletta, al voelt 'winkelen' hier nog steeds verbonden met de straat in plaats van ervan losgemaakt. Je krijgt de verwachte reeks winkelketens, juweliers en lokale boetieks, maar de genoegens zitten in de details. Maltese juweliers verkopen filigrein zilver en goud, en souvenirwinkels dragen Mdina-glas en lokale kant. Het is het soort retail dat het beste werkt als je al in beweging bent, half aan het rondkijken en half aan het mensen kijken.
Twee overdekte complexen bieden onderdak wanneer de zon hoog staat of het weer omslaat: de Savoy Shopping Arcade en, aan de aangrenzende St Lucy Street, het Embassy Complex, dat winkels, een bioscoop en het Embassy Valletta Hotel samenbrengt in één zeven verdiepingen tellend blok. Voor een meer alledaagse en sfeervolle stop is de dagelijkse straatmarkt actief op de zijstraten van Republic bij Piadina Caffe, en Is-Suq tal-Belt, de gerestaureerde overdekte voedselmarkt aan Merchants Street een paar straten verderop, is een kijkje waard voor informele eetgelegenheden en deliproducten.
Het handige om te onthouden is het ritme. De meeste winkels sluiten rond 19:00 uur en zondagen zijn erg rustig. Wil je goed rondneuzen, doe dat dan op een doordeweekse middag en laat de avond toebehoren aan de pleinen.
Overnachten in Republic Street & City Gate
Dit is de handigste uitvalsbasis in Valletta, punt uit. Je zit vlak bij de Sint-Janscokathedraal, het Grandmaster's Palace, de beste cafés en het centrale busstation, en alles in de stad is op loopafstand. De accommodatiestijl past bij de buurt: gerestaureerde paleizen en boetiekhotels in plaats van grote resorts, met kleinere design-guesthouses en vakantieappartementen in de omliggende straatjes.
Rosselli – AX Privilege is de gepolijste optie, een vijfsterrenhotel met 25 kamers in een verbouwd 17e-eeuws goudsmidshuis aan de Merchants Street, met het met een Michelinster bekroonde restaurant Under Grain. The Embassy Valletta Hotel ligt aan de St Lucy Street in het winkel-en-bioscoopcomplex, op een steenworp van Republic Street. Beide brengen je dicht bij de actie zonder dat je een auto nodig hebt, wat handig is omdat er in dit deel van Valletta vrijwel geen parkeergelegenheid is.
Twee praktische punten zijn hier belangrijk. Ten eerste: verwacht trappen; stadshuizen hebben zelden een lift en de historische kern is een stad van trappen en hellingen. Ten tweede: vraag om een kamer die niet aan het Republieksplein ligt als je een lichte slaper bent, want het lawaai van de cafés kan op warme avonden aanhouden. De live beschikbaarheid van hotels zie je direct hieronder.
Verplaatsingen
Je arriveert en vertrekt via City Gate, naast de Tritonfontein, waar het centrale busstation van Valletta ligt. Dat betekent dat bijna elke route op het eiland naar deze plek leidt, wat heel handig is en af en toe een beetje druk. Het schiereiland is klein en volledig beloopbaar, en Republic Street zelf is over de hele lengte een voetgangersstraat. Het loopt zachtjes bergafwaarts van City Gate naar Fort St Elmo, dus een slim plan is om eerst naar beneden te lopen en op de terugweg de bus te nemen of te rusten.
Naar de luchthaven, ongeveer 10 km naar het zuiden, rijdt bus TD4, de oude X4, die in ongeveer 15 tot 20 minuten net om de hoek van het busstation stopt. Een taxi kost ongeveer €17 en duurt ongeveer 15 minuten. Om naar Sliema, de restaurants aan het water of een avondje uit te gaan, neem je de frequente veerboot Valletta-Sliema, ongeveer €1,50 enkele reis en €2,80 retour, ongeveer elke 30 minuten. Een tweede veerboot steekt de Grand Harbour over naar de Three Cities. Beide aanlegsteigers zijn op loopafstand van het begin van de straat, en de Barrakka Lift verbindt de Upper Barrakka Gardens met de Valletta Waterfront als je de klim wilt overslaan.
De praktische waarheid over Republic Street is simpel: je overwint het niet met de auto. Je gaat er te voet in, blijft omhoog kijken en laat de straat de rest doen.