Loop naar het verste einde van Republic Street, voorbij het punt waar de winkels schaarser worden en de drukte afneemt, en de grond helt naar beneden richting zee. Dit is de stompe, door de zee gehavende punt van het schiereiland waar in 1565 1500 ridders en soldaten Fort St. Elmo een maand lang tegen 40.000 Ottomanen verdedigden, en waar Malta enkele van de zwaarste bombardementen van de Tweede Wereldoorlog te verduren kreeg. Het is de meest historische vierkante kilometer van het land, en vreemd genoeg ook een van de rustigste.
Waar St. Elmo & Lower Valletta bekend om staat
Eén gebouw domineert alles hier: Fort St. Elmo, het stervormige fort dat de monding van de Grand Harbour en Marsamxett Harbour bewaakt. De naam is het hele verhaal van Malta in miniatuur. In 1565 kreeg het de volle lading van de aanval van Suleiman de Prachtlievende; het garnizoen hield het een maand vol tegenover overmacht, en die vertraging gaf de rest van het eiland de tijd om de Grote Belegering te overleven. Bijna vier eeuwen later, op 11 juni 1940, was het fort de locatie van het eerste luchtbombardement van de oorlog op Malta. Je voelt beide geschiedenissen tegelijk als je nadert: de geometrie van de bastions, de wind die hard van het water komt, en het besef dat dit stukje Valletta heel lang nuttig is geweest, op de minst romantische manier mogelijk.
Binnen de muren gaat het National War Museum door zeven zalen en 7000 jaar geschiedenis, maar de publiekstrekkers zijn allemaal twintigste-eeuws: Faith, de gehavende romp van Gloster Sea Gladiator N5520 — de enige overlevende van de tweedekkers die verweven zijn in de 'Faith, Hope and Charity'-legende van 1940 — de jeep Husky van Roosevelt, en het George Cross zelf, toegekend aan de hele Maltese bevolking voor moed. Het is een museum dat je niet vraagt om oorlog te bewonderen, maar om te begrijpen wat het hier heeft gekost, op deze rots, met de zee altijd zichtbaar door het steen.
Een stukje verder langs de kust veranderen de Lower Barrakka Gardens en het Siege Bell War Memorial dezelfde geschiedenis in een plek om te zitten en te kijken. De klok, een monster van 11 ton, in 1992 ingehuldigd door koningin Elizabeth II, luidt dagelijks om 12.00 uur ter nagedachtenis aan de ongeveer 7000 doden tijdens het beleg in de Tweede Wereldoorlog. Er zijn maar weinig betere plekken in Valletta om even te stoppen met praten en de stad het werk te laten doen.
Wat dit deel van de stad anders maakt, is het dubbele register. Op de punt is alles monumentaal en blootgesteld — de havenwind, de vestingwerken, de monumenten, de wijde hemel. Klim terug omhoog het grid in en de stemming verandert in stil en huiselijk: steile woonstraatjes zoals St Ursula Street, St Nicholas Street en St Christopher Street, wasgoed tussen honingkleurige herenhuizen, overdekte houten balkons die over het trottoir hangen, een kat die op een drempel slaapt. De lokale bevolking woont hier nog, dus de avonden zijn rustig; het hardste wat je hoort is een brommer die de helling op zwoegt of het geraas van de bowlsclub bij de Lower Barrakka Gardens. Dit is geen buurt die voor jou optreedt. Het gaat gewoon door.
Waar te eten & drinken
Dit is geen restaurantrij — de benedenstad is woongebied, dus eet je ofwel op weg naar beneden of na de klim terug naar boven. Dat is een deel van de charme en een goede filter voor het soort plek dat je wilt vinden. Je komt niet per ongeluk in St. Elmo & Lower Valletta voor een buffet en een neonreclame. Je komt hier omdat de stad nog wat waardigheid heeft.
De beste lokale zet op weg naar het fort is Ġugar Hangout & Bar, een slordig, briljant plekje op de trappen naar St. Elmo, ingericht met upcycled meubilair, met boeken en bordspellen in de kasten. Het trekt het creatieve publiek van Valletta voor smoothies, royale veganistische en vegetarische gerechten, en een glas Stretta craft beer — toepasselijk vernoemd naar Strait Street — of een nationaal Cisk-biertje. Het is het soort plek dat een boeksignering, een klein optreden of een schaakpartij kan herbergen zonder zijn gezicht te veranderen, en dat is precies goed voor dit deel van de stad.
Voor een fatsoenlijk diner aan tafel loop je een paar straten door naar Il-Ħorża op St Christopher Street 6 — acht tafels, een menu dat verandert met wat er die avond goed is, en zelfverzekerde Maltees-Mediterrane gerechten. Konijn en verse vis zijn waarschijnlijk wat je ziet, maar het belangrijkste is de ruimte zelf: klein, serieus en het reserveren waard omdat het opent om 18:30 uur en doet alsof het oneindige capaciteit heeft. In een stad waar te veel terrassen drijven op de barokke achtergrond, gaat Il-Ħorża gewoon verder met koken.
Iets verder landinwaarts is Legligin op Triq Santa Lucia een wijnbar in een kelder met een blind proefmenu, vijf gangen bij de lunch en zeven bij het diner voor ongeveer €45, met ruwweg 95% lokale producten en een zwaar Maltese wijnkaart. Het kreeg een vermelding in de Michelingids en heeft het gevoel van een plek die de lokale bevolking graag voor zichzelf wil houden tot het niet meer kan. De ruimte is koel steen en weinig licht, precies wat je nodig hebt na een dag in de haven.
Als je de klassieke Maltese ftira wilt, gebakken in een eeuwenoude oven, dan is Ta' Nenu (Nenu the Artisan Baker) op St Dominic Street 143 het adres, hoewel het hoger in het grid ligt. Die klim bergop is de moeite waard vanwege de char op het brood alleen. Sommige plekken praten over erfgoed; Ta' Nenu serveert het warm.
Dingen om te doen
Fort St. Elmo is de spil en verdient de tijd — reken op minstens een halve dag voor het fort en het National War Museum samen, en houd er rekening mee dat de algemene toegang meestal om 12.00 uur begint. Dat is belangrijk omdat dit niet het soort plek is om even snel tussendoor te doen en af te vinken met een selfie. Het fort heeft gewicht. Het vraagt om een degelijk bezoek, niet om een drive-by.
Op geselecteerde zondagen in de koelere maanden organiseert Heritage Malta In Guardia, een nagespeelde 16e-eeuwse militaire voorstelling op het exercitieterrein van het fort, de Piazza d'Armi. Tickets zijn ongeveer €10, of rond de €17 in combinatie met het museum. Het is theatraal, ja, maar niet op een dwaze manier; de setting heeft genoeg autoriteit om de pracht en praal eerlijk te houden.
Heritage Malta organiseert ook avondspecialties zoals de Dark Tales of Fort St. Elmo nachttour, die de grimmigere episodes van het fort behandelt — De Grote Belegering, de slavenopstand van 1749, het bombardement in de Tweede Wereldoorlog, zelfs de kaping van EgyptAir in 1985 — en wordt aanbevolen voor 16 jaar en ouder. Die lijst alleen al vertelt je dat deze plek geen museum is van nette hoofdstukken. Het is een register van druk.
Rond de punt kun je de gratis Lower Barrakka Gardens bezoeken, gebouwd rond een neoklassieke tempel voor Sir Alexander Ball, met een van de beste gratis havenpanorama's van de stad, en de Siege Bell op het terras boven de golfbreker. Steek dan over naar The Malta Experience, die 7000 jaar geschiedenis van de eilanden samenvat in een 45 minuten durende audiovisuele voorstelling in de historische Sacra Infermeria in het Mediterranean Conference Centre. Het is efficiënt gedaan en nuttig als je de grotere lijn wilt voordat je terugkeert naar de steen onder je voeten.
Wandelingen langs de haven & een duik
De benedenstad is waar je het dichtst bij het water komt. Vanaf de hoofdingang van het Mediterranean Conference Centre leidt een stenen trap omlaag onder de bastions naar St. Elmo Bay, een rotsachtige zwemplek met richels en ladders aan de kant van Marsamxett, die veel meer door de lokale bevolking wordt gebruikt dan door toeristen — geen zand, gewoon helder water onder de muren en, voor de kust, het wrak van de torpedobootjager HMS Maori uit de Tweede Wereldoorlog, een van Malta's bekendere kustduiken. Het is geen stranddag in conventionele zin. Het is beter dan dat: een koude duik onder een vestingmuur, met geschiedenis die ergens onder je drijft.
Neem waterschoenen mee. Neem een dosis humor mee over het gebrek aan voorzieningen. Neem, als je wilt, de wetenschap mee dat de zee hier meer dan haar deel van ellende heeft gezien en toch blijft stralen.
Een rondje om de punt voert je langs de moderne St. Elmo (Breakwater) Brug, een slanke stalen-en-stenen voetgangersbrug herbouwd in 2011-’12 op de lijn van een golfbreker uit 1906 die werd verwoest bij een gedurfde aanval van een Italiaanse E-boot in 1941. Dat is typisch een Maltese zin, eigenlijk: een brug herbouwd waar een golfbreker werd verwoest tijdens een overval in een oorlog waarover het eiland geen gebrek aan meningen heeft.
Een lus langs de vestingwerken hier - bastionmuur, Siege Bell-terras, Lower Barrakka Gardens en terug omhoog door de woonstraatjes - is de ultieme wandeling door lager Valletta, het beste in het zachte licht van de vroege ochtend of het uur voor zonsondergang wanneer de kalksteen gloeit en de dagjesmensen weg zijn. Op die uren wordt de stad weer zichzelf: geen ansichtkaart, maar een werkende plek met een lang geheugen.
Winkelen
Het winkelgebied loopt de andere kant op - omhoog naar City Gate - dus de benedenstad heeft weinig winkels, en dat is juist de charme. Wat je wel vindt zijn de incidentele kleine kruidenier, een bakkerij en de vreemde ambachtelijke studio verscholen op de begane grond van een stadshuis, plus Ġugar, dat dienst doet als een laagdrempelige locatie voor boekpresentaties, kleine optredens en schaakpartijen, net zo goed als een plek om een koffie te halen. Dat is de winkelcultuur hier: niet consumptie als vermaak, maar een buurt die kleine, nuttige dingen doet in kleine, nuttige ruimtes.
Voor echt winkelen - Maltees kantwerk en filigraan, delicatessenwinkels, boetieks - loop je omhoog via Republic en Merchants Street, niet meer dan vijf tot tien minuten bergop. Als je een stukje van de buurt mee naar huis wilt nemen, zijn de museumwinkel bij Fort St. Elmo en de Heritage Malta-verkooppunten de betrouwbare stops voor historisch ingestelde souvenirs en boeken over de belegeringen. Je zult hier beneden niet veel prullaria vinden, wat een zegen is.
Waar te verblijven in St. Elmo & Lower Valletta
Slapen hier beneden levert je rust en karakter op in ruil voor een dagelijkse klim. De woonstraatjes rond St. Ursula, St. Nicholas en St. Christopher Street herbergen een handvol kleine, designgerichte boetiekhotels en vakantiehuizen. Het ritme is typisch Valletta: wakker worden met licht op kalksteen, afdalen voor koffie, dan later weer omhoog klimmen met boodschappen en een milde wrok tegen trappen.
Ursulino Valletta, gelegen aan een geplaveid stuk St. Ursula Street tegenover het voormalige klooster, is de absolute aanrader - een gerenoveerd stadshuis omgetoverd tot boetiek B&B met een dakterras met uitzicht over de skyline naar Fort St. Elmo en de Grand Harbour, en elke avond een gratis prosecco-en-antipasti aperitief boven. Palazzo Sant Ursula is een omgebouwd 16e-eeuws paleis in dezelfde straat met originele kenmerken en een daktuin, terwijl Tritoni Ursula Suites je binnen een minuut of twee van het fort en de rotsachtige baai plaatst. Verwacht trappen, verwacht beperkte parkeermogelijkheden, en als je een lichte slaper bent, slaap je juist goed - dit is de rustigste hoek van de hoofdstad.
De hotels in de buurt staan hieronder vermeld.
Rondreizen
Valletta is klein genoeg om in ongeveer tien minuten te voet over te steken, en de benedenstad is een eenvoudige afdaling van Republic Street - het addertje is de klim terug omhoog, vol trappen en hellingen. De straten hier zijn niet ontworpen voor koffers en ongeduld. Ze zijn ontworpen voor verdediging, schaduw en af en toe een muilezel, wat een ander verhaal is.
Als je benen het begeven, rijden City Electric Cabs kleine elektrische buggy's rond in de stad, ongeveer van 7:00-19:00 maandag tot zaterdag en korter op zondag, die je kunt aanhouden of bellen. De cirkelvormige Route 133 bus rijdt elk halfuur rond de stadsmuren. De belangrijkste busterminal en taxistandplaatsen van Valletta liggen net buiten City Gate in Floriana, een wandeling van 10-15 minuten bergop. Voor verdere uitstapjes vertrekken de Three Cities-veerboot en cruises over de Grand Harbour vanaf de waterkant onder de Upper Barrakka Gardens, met de Barrakka Lift die de klim bespaart, en de veerboot naar Sliema steekt Marsamxett Harbour over in ongeveer 10 minuten. Malta International Airport is ongeveer 20-30 minuten rijden.
In de praktijk betekent dit dat je een hele dag hier kunt doorbrengen zonder een auto, taxi-app of veel meer dan goede schoenen en een fles water nodig te hebben. Dat past bij de plek. St. Elmo & Lower Valletta probeert niet makkelijk te zijn. Het probeert echt te zijn.